Rozwój wymowy – kiedy dziecko potrzebuje pomocy logopedy?

  • 0
logopeda jelcz-laskowice

Rozwój wymowy – kiedy dziecko potrzebuje pomocy logopedy?

Category : Uncategorized

Wady wymowy są przyczyną trudności w nawiązywaniu relacji towarzyskich i zawodowych w dorosłym życiu. Zdarza się, że dopiero na tak późnym etapie do logopedy trafiają osoby, którym dysfunkcja przeszkadza w tworzeniu związków, czy budowaniu kariery. Ich kłopotów można by uniknąć, gdyby pracę z logopedą zaczęto wiele lat wcześniej, w okresie przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. Do tego potrzebna jest jednak kontrola i aktywność ze strony rodziców. I tu pojawia się problem, bo aby wychwycić nieprawidłowości w rozwoju wymowy, trzeba wiedzieć jakie są normy. Na co i kiedy zwracać uwagę?

4 etapy rozwoju wymowy dziecka

Aby stwierdzić, czy pociecha potrzebuje wsparcia logopedy, wystarczy zajrzeć do charakterystyki poszczególnych etapów rozwoju wymowy poniżej i porównać z postępami własnego dziecka. Pamiętajmy jednak, by zachować przy tym pewną wstrzemięźliwość (zarówno w rygorystycznym trzymaniu się norm, jak i w przesadnym bagatelizowaniu problemu). Opóźnienia w rozwoju mowy nie są niczym niepokojącym, jeżeli maluch nadrabia je w kolejnych 6 miesiącach. Jeśli po tym okresie nie obserwujemy pozytywnych zmian, wizyta u logopedy jest już koniecznością.

Rozwój wymowy od urodzenia do 1 roku życia  – okres melodii

W tym okresie dzieci przechodzą dwie fazy: głużenie i gaworzenie. Głużenie to samorzutne artykułowanie dźwięków takich jak: gu ga gli tli, itp. Tę fazę przechodzą wszystkich dzieci, także głuchonieme. U dzieci głuchoniemych nie następuje jednak przejście do fazy gaworzenia.

Gaworzenie jest zamierzonym odruchem dziecka i polega na wypowiadaniu sylab, np. ma ma ta ta ba ba. To także czas prychania, mruczenia, itp.

Dziecko do pierwszego roku życia uczy się rozpoznawać melodie mowy (cichy lub podniesiony ton) i kojarzyć dźwięki już zasłyszane. W okolicy roczku malec reaguje na swoje imię, rozumie, co się do niego mówi, wypowiada pierwsze słowa.

Rozwój wymowy od 1 do 2 roku życia – okres wyrazu

Dziecko w tym okresie rozumie bardzo dużo słów, ale niewiele z nich potrafi wypowiedzieć. Do końca 2 roku życia pozna ok. 300 słów. Będzie potrafiło wymówić wszystkie samogłoski (a, e, u, i, o, u, y) oraz spółgłoski ( p, b, m, t, d, n, k, ś, niekiedy też ć, ź, dź).

To świetny czas na ćwiczenie z dzieckiem wyrazów dźwiękonaśladowczych, np. miau, chał, itp. oraz proste wyrazy dwusylabowe, np. mama, tata, papu.

Ze względu na ograniczone umiejętności wymowy, malec w tym wieku czasem wymienia głoski na inne lub skraca wyrazy, np. mówi: tota zamiast ciocia, nima zamiast nie ma,  tele zamiast telefon, kloko zamiast krokodyl.

W drugim roku życia u dziecka rozwija się spostrzegawczość i pamięć. To zaś przyczynia się do dużego postępu w zakresie poznawanych i wypowiadanych słów.

Rozwój wymowy od 2 do 3 roku życia – okres zdania

Ten etap rozpoczyna się od łączenia wyrazów w proste zdania (dwu-  trzy- wyrazowe), które stopniowo ulegają wydłużeniu. Zdania początkowo są tylko twierdzące, ale z czasem przechodzą w pytania i tryb rozkazujący. Oprócz poznanych słów, maluchy w tym wieku zaczynają tworzyć swoje własne wyrazy.

Z dużą łatwością dziecko opanowuje rzeczowniki. Czasowniki wypowiadane są rzadziej, zazwyczaj w bezokoliczniku. Co ciekawe, dzieci w tym wieku dostrzegają błędy w wymowie u innych, ale same nie potrafią jeszcze poprawnie wypowiedzieć danego słowa (dlatego od początku należy się starać mówić do malucha poprawnie zamiast zdrabniać lub zamieniać słowa na „dziecięce” odpowiedniki) . Choć wypowiedzi trzylatka są jeszcze niezdarne, to powinny być już zrozumiałe nie tylko dla najbliższych, ale i dla otoczenia.

Dziecko pomiędzy 2, a 3 rokiem życia potrafi wypowiadać kolejne spółgłoski: f, w, k, g, l, s, z, c, dz. Niekiedy wymawia już samogłoski nosowe (ą, ę). Głoskę „r” może wymieniać na „,j, l, ł”.

W tym wieku skracanie wyrazów i wymiana głosek trudnych na „wygodniejsze” to jeszcze nie powód do wizyty u logopedy. Aparat mowy wciąż jest niedoskonały, stąd mogą jeszcze pojawiać się pewne uproszczenia w artykulacji.ćwiczenie logopedyczne

Rozwój wymowy od 3 do 7 roku życia – okres swoistej mowy dziecka

4-latek potrafi użyć czasu przeszłego i przyszłego. Opowie też bajkę lub zrelacjonuje wydarzenia z przedszkola.

W tym wieku dziecko odróżnia głoski twarde od miękkich, np. c od ć, z od ź. Nadal może niepoprawnie wymawiać r, a głoski takie jak ż, cz wymieniać na z,c.

5-latek zna już bardzo dużo słów i potrafi wytłumaczyć ich znaczenie, opisać przedmioty, a także skorygować kogoś lub siebie, jeśli zauważy błąd w wymowie.

Maluch umie wypowiedzieć r, a nowe umiejętności w zakresie wymowy tak go angażują, że zaczyna on nadużywać trudniejszych głosek. Mówi więc np. rizak zamiast lizak, włoszy zamiast włosy, itp. Jest to okres przejściowy, którym nie należy się zbyt przejmować.

Jeśli wymowa r jest nadal niewyraźna to warto skonsultować się z logopedą.

6-latek głoskuje proste wyrazy, wyodrębnia sylaby, wymienia wyrazy, które zaczynają się na określoną literę, potrafi wypowiedzieć wszystkie głoski.

Okres swoistej mowy dziecka kończy się prawidłową artykulacją oraz umiejętnością poprawnego złożenia zdania.logopedia

Kiedy potrzebny jest logopeda?

Większość rodziców bacznie przygląda się swoim dzieciom i czynionym przez nie postępom. Taka czujność jest konieczna przez długi czas, bo zaburzenia wymowy mogą ujawniać się zarówno w okresie niemowlęcym, przedszkolnym, jak i znacznie później. Pamiętajmy, ponad półroczne opóźnienie w rozwoju wymowy to sygnał, by zaburzenia skonsultować z logopedą.

Jest też grupa maluchów, które wymagają poświęcenia nieco większej uwagi i szybszej reakcji, niż pozostałe dzieci. To dzieci.:

  • z objawami wcześniactwa,
  • z zaburzeniami neurorozwojowymi,
  • z zaburzonym rytmem rozwoju,
  • z nieprawidłowym napięciem mięśniowym,
  • z nieprawidłową budową narządów mowy,
  • z nadpobudliwością lub podpobudliwością.

Rozwój mowy może przebiegać z zakłóceniami również u dzieci, które:

  • późno zaczynają podnosić główkę, siadać, czy chodzić,
  • mają problemy ze ssaniem, gryzieniem i przełykaniem lub były długo karmione przez smoczek,
  • mało gaworzą lub mało mówią,
  • nie kontrolują wycieku śliny,
  • nie reagują lub słabo reagują na dźwięki,
  • oddychają przez usta.

W takich przypadkach warto częściej konsultować się z logopedą, by jak najwcześniej wykryć ewentualne nieprawidłowości w wymowie i rozpocząć terapię zajęciową.

 

Źródła:

Demel G.: Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola. WSiP, Warszawa 1998

Demel G.: Wady wymowy, PZWL Warszawa, 1979

Minczakiewicz E. M.: Mowa, rozwój, zaburzenia, terapia, WSP, Kraków 1997

Spałek E., Piechowicz-Kułakowska C.: Jak pomóc dziecku z wada wymowy, IMPULS, Kraków 1996

Zaleski T.: Opóźniony rozwój mowy,PZWL, Warszawa 1992